In die fase maakte ik al schetsen van een magazijn voor 15000 palletplaatsen. Uitgaande van reachtrucks met een uitschuifmast en een palletgewicht van 1.000 kg, zou het een flink gebouw worden. Er moesten brede paden tussen de stellingen komen zodat meerdere trucks tegelijk in één gang konden werken; dat vroeg om een stevige staalconstructie met tussenkolommen voor dak- en wandbelasting.

Dit te realiseren was niet zo simpel: er gold namelijk een strenge farmaceutische wetgeving met hoge eisen op het gebied van opslag. Zo moest alles wat ‘humaan’ was streng gescheiden worden van alles wat ‘veterinair’ was. Bovendien waren er veel meer scheidingen nodig: gereed product, product in bewerking, grondstoffen, nog niet geanalyseerd en goedgekeurd, goederen die onder accijnzen waren en waar de douane zeggenschap over had. Dat alles moest in afsluitbare ruimtes worden opgeslagen zodat de beheerder, apotheker of douane, zaken vrij konden geven. Een extra hoog gebouw bouwen waarin alles op elkaar gestapeld kon worden, had dus helemaal geen zin. Het was handiger om een gebouw met gemiddelde hoogte te hebben met een grote lege ruimte. Deze ruimte kon je dan door middel van gaashekken onderverdelen in gescheiden ruimtes die afsluitbaar waren. Bovendien waren ze van buitenaf bereikbaar door hefdeuren op de lange zijde voor en achter het gebouw. De administratie van alle goederen zou dan handmatig gebeuren.

Een zodanig magazijn werd ontworpen en getekend door de firma Bredero. Op 8 januari 1974 werd bij de gemeente Haarlem een bouwaanvraag ingediend. De geraamde bouwkosten waren 8.800.000, - gulden en de bouw zou onder mijn toezicht worden uitgevoerd.

Toen kwamen Henk Appel en Jos Nieuwenhuizen, materieel Manager, zeer enthousiast terug van een verpakkingsbeurs in Duitsland. Zij hadden daar een vertegenwoordiger van M.A.N. uit München ontmoet en vertelden aan hem dat we een nieuw opslagmagazijn gingen bouwen. De vertegenwoordiger van M.A.N. vroeg of ze weleens over een computergestuurd magazijn hadden nagedacht. Dat was niet het geval maar als ze geïnteresseerd waren kon hij ze vlak bij een computergestuurd magazijn van Dr. Oetker laten zien. Henk en Jos kregen een demonstratie: kranen reden zelfstandig op en neer door de gangen en plaatsten of haalden pallets op zonder menselijke tussenkomst. Dat scheelde mankracht en maakte opslagprocessen betrouwbaar. Bovendien kon de computer veel meer dan alleen de locatie van een pallet registeren, zoals: hoeveelheid per pallet, status van goedkeuring of analyse, opslag onder sprinkler gecontroleerde condities: kortom een uitgebreide stamkaart van elke pallet.

Henk vertelde de directie in Haarlem wat ze gezien hadden, hoe enthousiast ze daar over waren en welke mogelijkheden dit bood. Hij nam tevens contact met het hoofd van Central Engineering in Amerika, Tom Hodnet, op. Deze vertelde dat er binnen Merck wel eens over gesproken was maar dit verder nooit was uitgewerkt. Tom besloot onmiddellijk naar Haarlem te komen en een computerdeskundige mee te nemen.

Zodoende begonnen er gesprekken tussen MSD Haarlem, bijgestaan door Central Engineering en M.A.N uit München over de haalbaarheid van een computergestuurd magazijn in Haarlem.

M.A.N. produceert stelling constructies geschikt voor EURO-pallets (100x120 cm) en bouwt rijdende kranen die in de gangen tussen de stellingen pallets konden plaatsen en ophalen. De kranen zijn computergestuurd en positioneren de pallets met behulp van vele sensoren. 

Dat alles is de knowhow van M.A.N. Maar MSD wilde ook graag een lager aangesloten gebouw er bij om de processen te regelen die niet in de hoogbouw konden plaatsvinden. MSD had namelijk de wens om aan orderpickingen dispensing (receptuur voor farmaceutische productie) te doen. Bovendien moest ook het bewerken van de pallets die de hoogbouw in- of uitgevoerd werden hier plaatsvinden, alsmede het interne transport waardoor dit mogelijk was.

Ook was er nog een probleem dat MSD moest oplossen met de wetgeving. Veterinaire en humane producten dienden volgens de wet fysiek gescheiden te worden in een magazijn, maar dat was in het huidige ontwerp van een hoogbouwmagazijn niet mogelijk. De overheid verleende toestemming om deze producten ad random te mogen opslaan. Ook werd M.A.N. in contact gebracht met Bredero bouwbedrijf, die reeds op het terrein aan het bouwen was aan gebouw 340 en uitbreiding 210. Zij konden dan de bouwkundige constructies voor de hoog- en laagbouw bedenken want dat zat niet in de levering van M.A.N.

De gesprekken tussen MSD en M.A.N./Bredero verliepen gunstig en er werd besloten dat M.A.N. en Bredero een consortium zouden vormen om te komen tot één aanbieding voor het ontwerpen en realiseren van een werkend computergestuurd hoog-/laagbouw magazijn.                    

De tekeningen werden gemaakt en als gewijzigde bouwaanvraag, op de eerdere bouwaanvraag, op 26 april 1974 ingediend. De bouwkosten werden nu geraamd op 7.088.000, - gulden. Daarbij kwam dan nog het bedrag voor het ontwerp en de aanmaak van het computerbesturingsprogramma geleverd door de firma Deck. Daarvoor werd 9 manjaar uitgetrokken als basis. Het consortium kwam met een offerte en kreeg opdracht.

MSD Amerika benoemde Henk Appel tot Project Engineer met steun van Tom Hodnet en Jim Noise van Central Engineering. Henk mocht de nodige Engineers inzetten om de verschillende kanten van het project vanuit MSD Haarlem in te passen in de bestaande structuren en organisatie, maar dan moesten er wel nog een paar Engineers in dienst genomen worden om alles uitvoerbaar te maken. Zo deden Piet Hofman en Koos de Lange hun intrede bij MSD Haarlem.

De rolverdeling was als volgt:

-         Henk Appel: Project Engineer en verantwoordelijk voor het geheel

-         Jip Spaans: Plaatsvervangend Project Engineer en verantwoordelijk voor het bouwkundig deel 

-         Hans Hazebroek: Engineer voor de computerbesturing

-         Gerard Witteman: Engineer voor elektra voorzieningen

-         Piet Hofman: Engineer voor het intern transport tussen de kranen en de andere magazijnfuncties

-         Koos de Lange: Engineer voor al het leidingwerk van riool tot sprinkler tot waterleiding en verwarming   

Een team van 6 man dat nog nooit eerder een computergestuurd magazijn had gebouwd, maar met behulp van de experts van M.A.N. en Bredero en de eigen inbreng zijn ze tot een uniek resultaat gekomen.

De bouwvergaderingen zouden maandelijks afwisselend in Utrecht of München gehouden worden en werden bijgewoond door Henk Appel en Jip Spaans. Zo nodig kon een van de andere engineers uitgenodigd worden.

Hier wil ik toch wel een 2-tal gebeurtenissen vertellen die niets met de bouw te maken hadden maar wel leuk zijn:

- Op een morgen zouden we naar München vliegen en hadden Henk en ik  elkaar al snel op Schiphol gevonden. Maar we stonden nog te wachten op Hans Hazebroek want die zou dit keer met ons meegaan. Hans kwam echter nooit opdagen en uiteindelijk zijn we toch maar op onze vlucht gestapt. In ons hotel in München kreeg Henk later op de dag Hans aan de telefoon die vertelde dat zijn vrouw die ochtend  bevallen was van een dochter en hij ons de volgende dag na zou reizen. Ja, 50 jaar geleden waren er nog geen mobieltjes en kon je elkaar maar moeilijk bereiken.

- Tijdens een vergadering in de maand oktober had M.A.N. het zo  geregeld dat de bouwvergadering in München zou zijn, natuurlijk  precies als de beroemde Oktoberfesten werden gehouden. Dit keer   waren Tom Hodnet en zijn vrouw almede Henk, Hans en ik aanwezig. Om 9.00 uur begon de bouwvergadering maar om 11.00 uur verscheen het bier en de zogenoemde Weisswurst op tafel en kon het feest beginnen. Na de lunch werden we naar het feestterrein gebracht waar zo’n lange houten tafel voor ons gereed stond en waar al snel de 2 liter pullen bier op werden neergezet. Ook de mensen van M.A.N. en Bredero waren aanwezig en zo heeft een groot gezelschap al feestend  de avond en een deel van de nacht doorgebracht. De andere morgen om 9.00 uur werd de bouwvergadering weer hervat en tot een goed einde gebracht!!

Enige toelichting op het bouwkundig ontwerp. Het laagbouwmagazijn is zo ontworpen dat het een hoek van 90 graden vormt en in die hoek is het hoogbouwmagazijn aangesloten. Het intern transport kan zo plaatsvinden tussen hoog- en laagbouw. De vloer van de laagbouw is op maaiveldhoogte uitgevoerd waardoor geen trappetjes nodig zijn om toegang te hebben tot het gebouw. Wel moest aan de voorzijde een verdiept laad- en losplatform gemaakt worden waar de vrachtwagens op vloerhoogte aan konden sluiten en met een vorktruck gelost of geladen kunnen worden. Het gebouw is 5 meter hoog met daarop een kleine dakopbouw voor computer- en bedieningsruimte.

Het totale dak van de laagbouw is constructief zodanig ontworpen dat er direct een verdieping bovenop geplaats kan worden. In een brief aan bouwtoezicht, van 2 september 1975, werd medegedeeld dat de bouw van de verdiepingsvloer voorlopig werd uitgesteld maar men dacht daar echter spoedig op terug te komen. Het gebouw is een stalen constructie met betonnen dak, golfplaten wanden en aan de onderzijde een gemetselde plint.

Het hoogbouwmagazijn is van een geheel andere constructie. Door de grote concentratie van goederen werd dit gebouw in een grote bak geplaatst. Iedere spillage of gecontamineerd sprinklerwater kon zo gecontroleerd worden afgevoerd en schoongemaakt. Je praat dan over een bak van 112 m lang 30 m breed en 1 m diep en die moest dan op 100 heipalen van 8 m lang gefundeerd worden in de grond op de eerste zandplaat. Ik weet nog goed dat we 2 heimachines tegelijk op het werk hadden om deze hoeveelheid palen de grond in te krijgen. De rekken voor 15.000 palletplaatsen die in de hoogbouw zouden komen, hadden een groot voordeel. Er zat zoveel staal in de constructie en waren zo sterk dat ze buiten de belasting van alle pallets (15.000 x 1000 kg = 15.000 ton) ook het dak met mogelijke sneeuwbelasting en buitenwanden met windbelasting konden dragen. 

Dat alles bij een gebouw hoogte van 30 meter. Er was dus geen ander constructiestaal nodig om een gebouw te vormen en dat is bouwtechnisch natuurlijk voordelig. In de bak werden 2 groepen rekken van 7500 pallets geplaatst met daar tussen 2 brandmuren op een afstand van 1 meter van elkaar. Zo ontstonden 2 opslagruimtes met ieder 3 bedieningskranen rijdend op een rails en aangedreven via een meegevoerde elektrakabel langs een bovenrails. Het voordeel hiervan is dat de opgeslagen goederen in 2 partijen gesplist kunnen worden, bij een calamiteit blijft dan hopelijk de helft gespaard.

Waarom dit uitvoerige verhaal over het tot stand komen van het hoogbouw magazijn? Om te laten zien dat dingen soms van toevallig- heden aan elkaar kunnen hangen. Als die 2 man niet toevallig naar de verpakkingsbeurs waren gegaan en daar toevallig de vertegenwoordiger van M.A.N. waren tegen gekomen. Die toevallig een computergestuurd magazijn dichtbij hadden liggen. Zij toevallig het inzicht hadden welke personele en administratieve besparing een dusdanig magazijn voor Haarlem zou hebben. Haarlem toevallig een projectteam had dat dit unieke magazijn kon realiseren. Dan had Haarlem, 50 jaar geleden, besloten door te gaan met een gewoon conventioneel magazijn omdat ze toevallig niet beter wisten.

We hebben reeds gezien dat op 8 januari 1974 de aanvraag voor een bouwvergunning voor een conventioneel magazijn bij de gemeente Haarlem was ingediend. Precies 108 dagen later werd door MSD een gewijzigd ontwerp voor een computergestuurd magazijn ingediend. In die 108 dagen tijd werd een complete change of scoop doorgevoerd zoals we in het voorgaande hebben kunnen lezen.

Bouwtoezicht had 2 bezwaren tegen de ingediende aanvraag:

a.     Het gebouw met z’n 30 meter hoogte was te hoog want de gemeenteraad had voor het gehele industriegebied een maximale bouwhoogte van 25 meter vastgesteld.

b.     Vanuit Spaarndam (een dorpje 6 kilometer buiten Haarlem) kon je niet meer op de torenklok van de Grote Kerk kijken, die in het centrum van de gemeente Haarlem staat, omdat door de nieuwbouw het zicht ontnomen werd.

Aan bouwtoezicht hebben we toen uitgelegd waarom het gebouw 30 m hoog moest worden. Dat komt doordat de kraan van de hoogbouw een bepaalde snelheid kan ontwikkelen op de rails vooruit. Tegelijkertijd kan de last in de kraan omhoog gebracht worden. De ideale lijn is dan de diagonaal die zich aftekent maar die tevens bepalend is voor de lengte en hoogte van het magazijn. Tevens werd aangevoerd dat 2 machinebouwers op hetzelfde industrieterrein (Figee en Stork) ook productiegebouwen hadden die 30 meter hoog waren.

Ten aanzien van het 2e punt hebben we aangevoerd dat anno 1974 de torenklok geen rol meer speelt, omdat de mensen horloges gebruiken. Na deze argumenten verleende de gemeente Haarlem tegen het einde van 1974 de bouwvergunning met uitzonderlijke toestemming voor een bouwhoogte van 30 meter. Het 2e bezwaar werd afgedaan als niet ter zake dienende.

In afwachting van de bouwvergunning was het projectteam reeds van start gegaan. We moesten nu gaan bouwen aan de andere zijde van de voormalige Hendrik Figeeweg, die binnen de hekken van MSD was komen te liggen door de laatste grondaankoop, maar voorzieningen waren er nog niet. Gerard Witteman moest zorgen dat er een voeding van de hoogspanning kwam voor de trafo’s van de portiersloge en het magazijn.

Koos de Lange ging zorgen dat er een waterleiding en sprinklerleidingen kwamen want het nieuwe magazijn kreeg 14 klep aansluitingen van de sprinkler plus de nodige hydranten voor blusslang aansluiting van de brandweerwagen. Gerard en Koos werkten samen met Installatie Techniek Bredero (ITB), dat weer een dochterbedrijf van Bredero Bouwbedrijf was. Piet Hofman was reeds aan het puzzelen hoe hij, met aangedreven rollerbanen, een intern transport kon opzetten tussen de functies in de laagbouw en de docking plaatsen van de 6 kranen.

Hans Hazebroek was met de firma Deck en M.A.N. bezig een computerprogramma te schrijven voor de 6 kranen, het rollerbanen intern transport alsmede het administratief beheersing systeem van het magazijn. Al die programma’s moesten op elkaar aansluiten en samenwerken.

Ikzelf kreeg stapels tekeningen op mijn bureau om goed te keuren van zowel Bredero Bouwbedrijf als M.A.N. met de voorstellen wat en hoe te bouwen alsmede het vaststellen van de staat van afwerking van elke ruimte.

Dit was ook de tijd voor het projectteam om onderling veel zaken goed af te stemmen, na te gaan of alles volgens plan verliep en of ieder voldoende ruimte kreeg om alles te realiseren in het gebouw. Opmerkingen namen Henk Appel en ik dan weer mee naar de bouwvergaderingen in Utrecht of München. Henk zorgde tevens voor de financiën van het project. Ook kreeg bouwtoezicht Haarlem de uitgewerkte tekeningen om de schets ontwerpen van de bouwvergunning te verduidelijken. Bredero bouwbedrijf deed veldonderzoek en liet een sondering maken van de grondgesteldheid om te zien hoe lang de heipalen voor de hoog- en laagbouw moesten zijn. En zo konden we dan van start, eind 1975, met het realiseren van een gebouw langs de Heringaweg, waarin we alles overgaven aan de computer. Die moest het werk organiseren, uitvoeren alsmede de gehele opslag administratief beheren. Iets wat nog zeer onbekend was in de industrie zo’n 50 jaar geleden. Computers hadden nog nauwelijks hun intrede in de bedrijven gedaan. En dan gaat MSD Haarlem iets robotachtig maken. Het projectteam stond dan ook onder grote belangstelling. Wat gingen die 6 man nu weer presteren? Maar we hadden ook veel steun. Uiteraard van M.A.N. en Bredero maar ook van Central Engineering de heren Tom Hodnet en Jim Noise. Zij waren vaak te gast in Haarlem om met eigen ogen de vorderingen te zien.

Begonnen werd met de lange betonnen bak voor de hoogbouw. Toen die klaar was kon M.A.N. starten met de opbouw van de rekken, brandmuren, rails, dak en buitenwanden. In de tussen tijd werkte Bredero verder aan het laagbouw gedeelte. Half 1976 kon men de kranen en rollerbanen plaatsen alsmede de software voor beide gaan in lezen. Ja en toen kon het grote testen gaan beginnen want al die sensoren moesten wel goed functioneren om het werk veilig te kunnen uitvoeren. Een klein voorbeeldje: De rollerbanen die de kranen moesten voeden met pallets passeren brandmuren. Bij een sprinkler alarm moest dus bekeken worden of de pallet nog voor de opening kon stoppen of al zover gevorderd was dat hij doorgelaten moest worden. Daarna kon dan een stuk van de rollerbaan wegklappen zodat de branddeur kon sluiten. Zo zijn er vele beveiligingen die nodig waren maar ook regelmatig getest moeten worden.

Piet Hofman had in de computerruimte een groot paneel laten maken waar alle 6 de kranen alsmede de rollerbanen stonden aangegeven. Doormiddel van kleine lampjes kon je steeds een pallet zien verplaatsen over een baan of met een kraan. Het was een prachtig gezicht om alles in werking te zien.   

Vooraan, bij de startplaats van de kranen, was een bezoeker platform ingebouwd van waar de mensen, goed beveiligd door gaashekken, de kraan de pallet op kon zien op pakken, de gang in rijden, daar afzetten, vervolgens weer een ander zien op pakken en mee naar voren brengen. Ook dit was indrukwekkend om te zien maar dan moest wel de verlichting branden want normaal rijden de kranen geheel in het donker en doen uitstekend hun werk.

Zo kon begin 1977 begonnen worden met het leeghalen van gebouw 220 en het invoeren van de hoogbouw. Ook het veterinaire deel uit gebouw 210 werd overgebracht naar het hoogbouwmagazijn. En zo werd de opslag van goederen in één gebouw verenigd.

Tenslotte:

Het projectteam van 6 man heeft 50 jaar geleden, toen de huidige werknemers nog niet geboren waren, met behulp van de experts van de firma’s M.A.N., Deck en Bredero een uniek hoogbouwmagazijn gebouwd. Een halve eeuw later werkt dat magazijn nog steeds naar volle tevredenheid met de MSD-structuren en regels zoals zij die daar ingebracht hebben. Natuurlijk zijn er inmiddels onderdelen, zoals de kranen, wegens slijtage vervangen. Ook zijn de computerprogramma’s aangepast en uitgebreid. Tegenwoordig kan MSD wereldwijd meekijken wat er aan voorraden aanwezig is en hun bestellingen plaatsen. Haarlem bouwde haar ‘webwinkel’ als een van de eersten. Vergeet niet dat MSD Haarlem exporteert naar 145 landen in de wereld.

Het projectteam zou zeker een gouden medaille verdiend hebben als topmanagement 50 jaar geleden had kunnen bevroeden welk pareltje van een magazijn er gebouwd werd. MSD Haarlem mag trots zijn op dit magazijn.  

Van het projectteam zijn alleen Henk Appel, Koos de Lange en ikzelf nog in leven en wij kunnen nog steeds nagenieten van ons ‘hoogbouwmagazijn’ dat we een halve eeuw geleden gebouwd hebben.

Haarlem, maart 2026

JIP SPAANS